\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Veysel Bozkurt \u201cTek bir okul sald\u0131rgan\u0131 profili, tek bir neden ve tek bir sald\u0131r\u0131 tipi yok. Ama bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin ortak bir \u00f6zelli\u011fi var, o da asl\u0131nda \u00f6ncesinde belli sinyaller veriyor olmalar\u0131. Yani bu \u00e7ocuklar genellikle s\u00f6yl\u00fcyorlar. Biz duyam\u0131yoruz\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz hafta \u00f6nce \u015eanl\u0131urfa sonra da Kahramanmara\u015f\u2019ta okullarda silahl\u0131 sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftiren ve bu olaylarda kendileri de hayatlar\u0131n\u0131 kaybeden biri 19 di\u011feri 14 ya\u015f\u0131ndaki iki ergen hangi ruh haliyle hareket ediyordu.<\/p>\n\n\n\n
Onlar\u0131 bu vah\u015fete y\u00f6nelten etkenler nelerdi?<\/p>\n\n\n\n
Amerikal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve psikolog Peter Langman, bu sald\u0131rganlar\u0131 psikopat, psikotik ve travmatize olmu\u015flar \u015feklinde \u00fc\u00e7 psikolojik tipe ayr\u0131l\u0131yor. Langman\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 bir e\u011fitimci olarak analiz eden \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Veysel Bozkurt da \u201cTek bir okul sald\u0131rgan\u0131 profili, tek bir neden ve tek bir sald\u0131r\u0131 tipi yok. Ama bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin ortak bir \u00f6zelli\u011fi var o da asl\u0131nda \u00f6ncesinde belli sinyaller veriyor olmalar\u0131. Yani bu \u00e7ocuklar genellikle s\u00f6yl\u00fcyorlar. Biz duyam\u0131yoruz\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zellikle okul sald\u0131rganlar\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla bilinen ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve psikolog Peter Langman, okul katliamlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren gen\u00e7lerin psikolojik profillerini y\u0131llard\u0131r inceleyerek bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n arkas\u0131nda yatan nedenleri ortaya \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu kapsamda pek \u00e7ok akademik yay\u0131n\u0131 olan Langman, okul sald\u0131rganlar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fcklerini, mektuplar\u0131n\u0131 ve adli raporlar\u0131n\u0131 titizlikle inceliyor. Langman bu alanda s\u0131kl\u0131kla \u00f6ne \u00e7\u0131kan nedenlere ili\u015fkin, \u201cErgen, yaln\u0131z \u00e7ocuk. \u015eiddet i\u00e7erikli video oyunlar\u0131 oynuyor. Zorbal\u0131\u011fa u\u011fruyor. Bir g\u00fcn dayanam\u0131yor ve kendisine eziyet edenleri vuruyor. Ancak bu hikaye hem eksik hem de \u00e7ok yanl\u0131\u015f\u201d diyor. Toplum sosyolojisi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Veysel Bozkurt da Peter Langman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kulak verilmesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti. Prof. Dr. Bozkurt, Langman\u2019\u0131n sald\u0131rganlara ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u015f\u00f6yle analiz etti:<\/p>\n\n\n\n
OKUL PERSONEL\u0130N\u0130 HEDEF ALIYORLAR<\/p>\n\n\n\n
\u201cLangman sald\u0131rganlar\u0131 \u00fc\u00e7 kategoriye ay\u0131r\u0131yor. Her biri farkl\u0131 bir i\u00e7 d\u00fcnyan\u0131n foto\u011fraf\u0131. Birinci s\u0131rada \u2018psikopatlar\u2019 var. Onu \u2018psikotikler\u2019 ve \u2018travmatize olmu\u015flar\u2019 takip ediyor. Psikopati, psikoz ya da travma tek ba\u015f\u0131na sald\u0131r\u0131y\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Langman bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyor. Bu \u00f6zelliklere sahip insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu hi\u00e7 kimseyi \u00f6ld\u00fcrmez. Sald\u0131r\u0131 \u00e7ok etkenli bir olay. \u0130\u00e7sel yap\u0131 ve toplumsal tetikleyici \u00f6nemli. Di\u011fer yandan tetikleyiciler listesi olduk\u00e7a tan\u0131d\u0131k. Bunlar, akademik ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, disiplin sorunlar\u0131, romantik reddedilme, hukuki sorunlar, akranlarla \u00e7at\u0131\u015fma, gelecek alg\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi ve s\u0131radan ergenlik krizleri olarak s\u0131ralan\u0131bilir. Ancak psikopatik, psikotik ya da travmatize bir zihin, s\u0131radan bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kozmik bir adaletsizli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyor. Di\u011ferlerinin atlatt\u0131\u011f\u0131 durumlar, bu zihinlerde farkl\u0131 yank\u0131lan\u0131r. Langman, sald\u0131rganlar\u0131n hedef ald\u0131\u011f\u0131 profillere ait de bir veri \u00e7\u0131kard\u0131. Buna g\u00f6re analiz etti\u011fi 48 okul sald\u0131rgan\u0131ndan biri zorbalar\u0131, 3\u2019\u00fc rakiplerini, 7\u2019si ailesini, 9\u2019u kad\u0131nlar\u0131 ve 18\u2019i okul personelini hedef ald\u0131. Buna g\u00f6re asl\u0131nda sald\u0131rganlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kendisini e\u011fitmeye \u00e7al\u0131\u015fan personele zarar verme e\u011filiminde. Demek ki sald\u0131r\u0131 bir intikam eyleminden ziyade otoriteye ba\u015fkald\u0131r\u0131 meselesi.<\/p>\n\n\n\n
EYLEMLER\u0130N\u0130 \u00d6NCEDEN S\u00d6YL\u00dcYORLAR<\/p>\n\n\n\n
Bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00f6nlenmesi noktas\u0131nda Langman\u2019\u0131n kritik bir tezi var o da ceza vermenin sald\u0131r\u0131y\u0131 \u00f6nlemedi\u011fi. Uzakla\u015ft\u0131rma ve okuldan atma tehlikeyi ortadan kald\u0131rm\u0131yor. Aksine, \u00f6fkeyi ve reddedilme hissini b\u00fcy\u00fctebiliyor. Nitekim bunu \u015eanl\u0131urfa sald\u0131r\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz. Peki bu \u00e7ocuklar sald\u0131r\u0131 \u00f6ncesi ne gibi i\u015faretler veriyor? Mesela okul krokisini \u00e7izmek, hedef listesi olu\u015fturmak, silah edinmek, prova yapmak gibi davran\u0131\u015flar sergileyebiliyorlar. Bir de, \u2018s\u0131z\u0131nt\u0131\u2019 diye tan\u0131mlayabilece\u011fimiz kritik davran\u0131\u015flar\u0131 var; sald\u0131rganlar \u00e7o\u011funlukla ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden birilerine s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak sald\u0131rgan\u0131 k\u0131zd\u0131rmaktan ve olaya dahil olmaktan duyulan korku bu uyar\u0131 sinyallerini anlaman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyorr. Di\u011fer yandan insanlar hatal\u0131 muhakeme de yapabiliyor. \u00d6rne\u011fin, \u201c\u015eaka yapt\u0131, aylard\u0131r s\u00f6yl\u00fcyor zaten, ger\u00e7ekten yapacak olsa s\u00f6ylemezdi\u201d diyebiliyorlar. Ancak sald\u0131rganlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecekleri eylemleri \u00f6nceden s\u00f6yl\u00fcyor. Ama biz duymuyoruz.<\/p>\n\n\n\n
SORUN SADECE \u2018YALNIZ KURT\u2019 DE\u011e\u0130L<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7 tipoloji \u00f6nemli ama tek ba\u015f\u0131na a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 de\u011fil. Bu tiplere sahip milyonlarca insan var, \u00e7ok az\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor. Sald\u0131rganlar asl\u0131nda izole de\u011fil. \u00c7o\u011fu \u00f6nceden konu\u015fuyor, payla\u015f\u0131yor, ima ediyor. Demek ki sorun sadece \u2018yaln\u0131z kurt\u2019 de\u011fil. Sorun \u00e7evrenin sinyalleri i\u015fleyememesi, kolektif inkar ve raporlama altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131. Bu bir bireysel psikoloji sorunu kadar bir kolektif dikkat sorunu. \u00d6zetle Langman\u2019\u0131n \u00e7er\u00e7evesi bize \u015funu s\u00f6yl\u00fcyor: Okul sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok etkenli bir olgu. Bireysel patoloji toplumsal tetikleyicilerle yani akademik, romantik, ailevi, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k gibi durumlarla bulu\u015ftu\u011funda, \u00e7evre s\u0131z\u0131nt\u0131 sinyallerini g\u00f6remedi\u011finde ve kurumlar ceza merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde sald\u0131r\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcr. \u00d6nleme m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ama disiplin de\u011fil, dikkat ister.<\/p>\n\n\n\n
3 PS\u0130KOLOJ\u0130K T\u0130P<\/p>\n\n\n\n
Peter Langman, sald\u0131rgan profillerini \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n
Psikopatlar: Kendilerini hep kurban olarak g\u00f6r\u00fcyorlar, hi\u00e7bir \u015fey onlar\u0131n hatas\u0131 de\u011fil. \u00c7abucak \u00f6fkeleniyor, kendilerini her \u015feye hak kazanm\u0131\u015f say\u0131yorlar. Columbine sald\u0131rgan\u0131 Eric Harris bu tipin bir \u00f6rne\u011fi. G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne Almanca \u201cIch bin Gott\u201d yani \u2018Ben tanr\u0131y\u0131m\u2019 yazm\u0131\u015f. Bu \u00e7ocuk ayn\u0131 zamanda ba\u015far\u0131l\u0131 olacak parlak bir gen\u00e7 izlenimi vermeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. \u0130zlenim y\u00f6netimi psikopat\u0131n imzas\u0131d\u0131r. D\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz y\u00fcz, i\u00e7erideki y\u00fcz de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Psikotikler: Hal\u00fcsinasyonlar g\u00f6r\u00fcr da\u011f\u0131n\u0131k konu\u015fur ve davran\u0131r, ba\u015far\u0131l\u0131 akranlar\u0131n\u0131 k\u0131skan\u0131rlar. Bu tipin \u00f6rne\u011fi ise Kip Kinkel, 15 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. 12 ya\u015f\u0131ndan beri kafas\u0131nda sesler duyuyordu. Beynine \u00e7ip yerle\u015ftirildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Anne babas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fckten sonra yazd\u0131\u011f\u0131 sat\u0131rlar sars\u0131c\u0131. \u201cDokundu\u011fum her \u015feyi mahvediyorum. Tanr\u0131 bunu bana neden yapt\u0131?\u201d Harris\u2019in so\u011fuk y\u00fcceli\u011finin tam tersi Kinkel kendinden nefret ediyor, yard\u0131m dileniyor. Ama yard\u0131m\u0131 alamayaca\u011f\u0131n\u0131 da biliyor.<\/p>\n\n\n\n
Travmatize olmu\u015flar: Da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, kaotik aileler, cinsel veya duygusal istismara u\u011fram\u0131\u015f \u00e7ocuklar. Bunun \u00f6rne\u011fi olan Jeffrey Weise, Red Lake Lisesi\u2019nde dokuz ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Annesi onu eline ne ge\u00e7erse onunla d\u00f6vermi\u015f. Weise, buna \u201con alt\u0131 y\u0131l biriken \u00f6fke\u201d diyor. Bu dil Harris\u2019in tanr\u0131sal hezeyan\u0131ndan da Kinkel\u2019\u0131n psikotik korkusundan da farkl\u0131. Burada uzun y\u0131llara yay\u0131lm\u0131\u015f bir y\u0131pranma var.<\/p>\n\n\n\n