Bilim insanlar\u0131na g\u00f6re baz\u0131 g\u0131dalar\u0131 birlikte t\u00fcketmek, besin de\u011ferlerini ve emilimini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rabiliyor. Do\u011fru e\u015fle\u015fmeler sayesinde v\u00fccut, vitamin ve minerallerden daha fazla yararlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Klasikle\u015fmi\u015f pek \u00e7ok yiyecek e\u015fle\u015fmesi var. Baz\u0131 g\u0131dalar\u0131 birlikte t\u00fcketmenin yaln\u0131zca lezzeti de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 da iyile\u015ftirdi\u011fi belirtiliyor.<\/p>\n\n\n\n
National Geographic’in haberinde yer alan; bilim insanlar\u0131na g\u00f6re belirli besin \u00f6\u011felerini birlikte t\u00fcketmek, sa\u011fl\u0131k faydalar\u0131n\u0131 art\u0131rabiliyor. Bu durum \u00f6zellikle fitokimyasallar s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bitkilerde bulunan bu bile\u015fiklerin oksidatif stresi azaltt\u0131\u011f\u0131 ve kronik hastal\u0131klar\u0131 \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu biliniyor. Ancak fitokimyasallar\u0131 beslenmemize dahil etmek \u00f6nemli olsa da, v\u00fccudumuz bunlar\u0131 her zaman en verimli \u015fekilde ememiyor.<\/p>\n\n\n\n
Miami \u00dcniversitesi\u2019nde biyokimya ve molek\u00fcler biyoloji alan\u0131nda do\u00e7ent olan Jean-Marc Zingg, \u201cAs\u0131l mesele, ne kadar\u0131n\u0131n biyoyararlan\u0131ma sahip oldu\u011fu, yani sindirilip kana ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u0131\u015fabildi\u011fidir\u201d dedi. Zingg\u2019e g\u00f6re bu fitokimyasallar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, faydalar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeden \u00f6nce par\u00e7alan\u0131yor ve v\u00fccut taraf\u0131ndan yeterince emilemiyor.<\/p>\n\n\n\n
Ancak ara\u015ft\u0131rmalar, baz\u0131 g\u0131dalar\u0131n birlikte t\u00fcketildi\u011finde besin de\u011ferini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, beslenmede de \u201ctak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\u201d \u00f6nemli rol oynuyor.<\/p>\n\n\n\n
Sebzeler Ve Sa\u011fl\u0131kl\u0131 Ya\u011flar<\/p>\n\n\n\n
Renkli meyve ve sebzelerin \u00e7o\u011fu, koruyucu etkileriyle bilinen karotenoidler a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengindir. \u00d6rne\u011fin, A vitaminine d\u00f6n\u00fc\u015febilen ve g\u00f6rme sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkilendirilen beta-karoten; havu\u00e7 ve ye\u015fil yaprakl\u0131 sebzelerde bulunur. Likopen ise domates ve karpuz gibi g\u0131dalarda yer al\u0131r ve fel\u00e7, diyabet, obezite ve hatta prostat kanseri riskini azaltabilir.<\/p>\n\n\n\n
Beta-karoten ve likopen ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen karotenoidlerdir. Bu da v\u00fccudun bu bile\u015fikleri daha iyi emebilmesi i\u00e7in ya\u011f ile birlikte t\u00fcketilmeleri gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Stanford Health Care\u2019da diyetisyen olan Kate Donelan, \u201cBunu \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz: Karotenoidler kilitse, ya\u011f da anahtar g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Ya\u011f, bu besinlerin i\u00e7eri\u011finin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar\u201d dedi.
Bu nedenle sebzeleri avokado, zeytinya\u011f\u0131 veya hindistancevizi ya\u011f\u0131 gibi sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u011flarla birlikte t\u00fcketmek \u00f6neriliyor.
Ayr\u0131ca bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma, sebzeleri pi\u015firmenin karotenoidlerin biyoyararlan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. 2006 tarihli bir ara\u015ft\u0131rma, sotelenmi\u015f havu\u00e7taki beta-karotenin biyoyararlan\u0131m\u0131n\u0131n y\u00fczde 75\u2019e ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7i\u011f havu\u00e7ta ise bu oran\u0131n yaln\u0131zca y\u00fczde 11 oldu\u011funu ortaya koydu.<\/p>\n\n\n\n
2024 tarihli bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fma ise pi\u015fmi\u015f domateslerde likopen miktar\u0131n\u0131n \u00e7i\u011f domateslere g\u00f6re \u00fc\u00e7 kat\u0131na kadar \u00e7\u0131kabildi\u011fini g\u00f6sterdi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, zeytinya\u011f\u0131n\u0131n temel bile\u015fen oldu\u011fu domates soslar\u0131nda likopenin daha da y\u00fcksek oldu\u011funu belirtiyor.
Donelan, \u201cZeytinya\u011fl\u0131 g\u00fcne\u015fte kurutulmu\u015f domatesler? M\u00fckemmel bir se\u00e7enek\u201d diyerek domates bazl\u0131 soslar\u0131n t\u00fcketilmesini \u00f6nerdi.<\/p>\n\n\n\n
Limon Suyu Ve Sebzeler<\/p>\n\n\n\n
Zingg, \u201cDemir olmadan ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ve v\u00fccuttaki seviyesi s\u0131k\u0131 \u015fekilde d\u00fczenlenir\u201d dedi. Demir, genel sa\u011fl\u0131k i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r ve enerji d\u00fczeyi ile normal kan h\u00fccresi fonksiyonlar\u0131yla do\u011frudan ili\u015fkilidir. V\u00fccut demiri kendi ba\u015f\u0131na \u00fcretemedi\u011fi i\u00e7in besinlerle almak gerekir.
Besinlerde iki t\u00fcr demir bulunur: Hayvansal kaynakl\u0131 heme demir ve bitkisel kaynakl\u0131 non-heme demir. V\u00fccut, heme demiri daha kolay emer \u00e7\u00fcnk\u00fc bu form zaten \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr haldedir. Ara\u015ft\u0131rmalar, heme demirin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25\u2019inin, non-heme demirin ise y\u00fczde 17\u2019sinin emilebildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Non-heme demirin emilimi daha zordur \u00e7\u00fcnk\u00fc genellikle \u00e7\u00f6z\u00fcnmeyen formdad\u0131r. Donelan\u2019a g\u00f6re bu demirin \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr hale gelmesi, ard\u0131ndan ba\u011f\u0131rsak duvar\u0131ndan ge\u00e7erken di\u011fer besinlerle rekabet etmesi gerekir.
Bu noktada C vitamini devreye girer. Ara\u015ft\u0131rmalar, C vitamininin non-heme demiri daha kolay \u00e7\u00f6z\u00fcnen bir forma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve emilimini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Daha fazla fayda sa\u011flamak i\u00e7in Br\u00fcksel lahanas\u0131n\u0131n \u00fczerine limon suyu s\u0131kabilir ya da \u0131spanak salatas\u0131n\u0131 \u00e7ilek, portakal veya dolmal\u0131k biberle birlikte haz\u0131rlayabilirsiniz. Ayr\u0131ca bitkisel ve hayvansal demir kaynaklar\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u00f6\u011f\u00fcnde t\u00fcketmek de demir al\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
Kurkumin Ve Piperin<\/p>\n\n\n\n
Fitokimyasallar\u0131n bir alt grubu olan polifenoller de antioksidan \u00f6zellikleri nedeniyle beslenme uzmanlar\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7ekmektedir. Zerde\u00e7al, bu grupta \u00f6ne \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bile\u015fik i\u00e7erir: kurkumin. Kurkumin; anti-inflamatuar, antioksidan ve n\u00f6roprotektif \u00f6zellikleriyle bilinir.
Ancak kurkumin v\u00fccutta uzun s\u00fcre kalmaz. Zingg, \u201cV\u00fccut kurkumini ald\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok h\u0131zl\u0131 metabolize eder\u201d diyerek bu durumun kana ge\u00e7en miktar\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Neyse ki bu s\u00fcreci yava\u015flatan bile\u015fenler de var. Bunlardan biri karabiber. Karabiberde bulunan piperin, kurkuminin daha yava\u015f metabolize edilmesini sa\u011flar ve b\u00f6ylece emilimini art\u0131r\u0131r. Bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re kurkumin, piperin ile birlikte t\u00fcketildi\u011finde y\u00fczde 2000\u2019e kadar daha fazla emilebiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Donelan, \u201c\u0130nsanlar genelde baharatlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ediyor ama asl\u0131nda \u00f6nemli miktarda fitokimyasal i\u00e7erirler\u201d dedi.
Kurkumin al\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in Hint mutfa\u011f\u0131ndan ilham alan k\u00f6ri yemekleri ya da \u201calt\u0131n s\u00fct\u201d olarak bilinen zerde\u00e7all\u0131 i\u00e7ecekler tercih edilebilir. Zerde\u00e7al \u00e7ay\u0131 da lezzetli bir alternatif olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n