Greenpeace\u2019in son d\u00f6nemde yap\u0131lm\u0131\u015f 24 bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 inceleyerek haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cYand\u0131k m\u0131? Plastik paketli haz\u0131r yemeklerin gizli sa\u011fl\u0131k riskleri\u201d (Are We Cooked? The Hidden Health Risks of Plastic-Packaged Ready Meals) ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapor, \u201c\u0131s\u0131tmaya uygun\u201d notuyla pazarlanan haz\u0131r yemekleri paketlemek i\u00e7in kullan\u0131lan plastiklerin yaratt\u0131\u011f\u0131 risklere dikkat \u00e7ekiyor.
Raporda \u00f6ne \u00e7\u0131kan bulgular \u015f\u00f6yle:
\u2022 Plastik kaplar\u0131n mikrodalgada \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131, dakikalar i\u00e7inde y\u00fczbinlerce mikro ve nanoplastik salabilir. Bir \u00e7al\u0131\u015fma, sadece be\u015f dakikal\u0131k mikrodalga \u0131s\u0131tmas\u0131ndan sonra g\u0131da benzeri maddelere (simulantlara) 326 bin ila 534 bin partik\u00fcl\u00fcn s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etti; bu miktar f\u0131r\u0131nda \u0131s\u0131tmaya k\u0131yasla yedi kata kadar daha fazla.
\u2022 Is\u0131tma, kimyasal kirlenmeyi \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde art\u0131r\u0131r. Birden fazla \u00e7al\u0131\u015fmada, polipropilen ve polistiren gibi yayg\u0131n plastiklerin her bir mikrodalga test \u00f6rneklerinde, g\u0131daya veya g\u0131da benzeri maddelere plastikle\u015ftiriciler ve antioksidanlar dahil olmak \u00fczere kimyasal katk\u0131 maddeleri s\u0131zd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.
\u2022 Plastiklerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya bulundu\u011fu bilinen 4 binden fazla tehlikeli kimyasal\u0131n \u00e7o\u011fu g\u0131da ambalajlar\u0131nda denetlenmiyor. Bisfenoller, ftalatlar, PFAS (\u201csonsuz kimyasallar\u201d) ve hatta antimon gibi toksik metaller; kanser, k\u0131s\u0131rl\u0131k, hormon bozuklu\u011fu ve metabolik hastal\u0131klarla ili\u015fkilendiriliyor.
\u2022 Plastik kimyasallar\u0131 halihaz\u0131rda v\u00fccudumuzda. \u0130nsan v\u00fccudunda g\u0131da temasl\u0131 en az 1396 plastik kaynakl\u0131 kimyasal tespit edildi. Bu maruziyeti n\u00f6rogeli\u015fimsel bozukluklar, kardiyovask\u00fcler hastal\u0131klar, obezite ve tip 2 diyabetle ili\u015fkilendiren kan\u0131tlar giderek art\u0131yor.
\u2022 Eski ve \u00e7izilmi\u015f kaplar daha tehlikeli: Y\u0131pranm\u0131\u015f plastikler, yeni ambalajlara k\u0131yasla yakla\u015f\u0131k iki kat daha fazla mikroplastik par\u00e7ac\u0131k sal\u0131yor.
Plastik ambalajl\u0131 haz\u0131r yemek \u00fcretimi art\u0131yor<\/p>\n\n\n\n
Towards FnB taraf\u0131ndan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, plastik ambalajl\u0131 haz\u0131r yemekler k\u00fcresel g\u0131da sisteminin en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen segmentlerinden biri ve de\u011feri yakla\u015f\u0131k 190 milyar dolara ula\u015ft\u0131.
Statista verilerine g\u00f6re 2024 y\u0131l\u0131nda haz\u0131r yemek \u00fcretimi d\u00fcnya genelinde 71 milyon tonu (ki\u015fi ba\u015f\u0131 ortalama 12,6 kg) buldu. Uluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131 (IEA) analizi ise plastik ambalajlar\u0131n t\u00fcm plastiklerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 36’s\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu ve k\u00fcresel plastik \u00fcretiminin 2050 y\u0131l\u0131na kadar mevcut seviyelerin iki kat\u0131ndan fazlas\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
D\u00fczenleyici kurumlar ise bu h\u0131za yeti\u015femiyor. G\u0131da ambalajlar\u0131ndaki mikroplastiklerle ilgili d\u00fcnya genelinde yeterli bir d\u00fczenlenme bulunmuyor ve \u201cmikrodalgada kullan\u0131labilir\u201d gibi etiketler, raporda belirtildi\u011fi gibi t\u00fcketicilere sahte bir g\u00fcven hissi veriyor.
Greenpeace, plastik krizinin t\u00fct\u00fcn, asbest ve kur\u015fun vakalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kal\u0131plar\u0131 izledi\u011fine dikkat \u00e7ekiyor: Bilimsel uyar\u0131 sinyalleri \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen, sekt\u00f6r\u00fcn ink\u00e2r\u0131 ve d\u00fczenlemelerin gecikmesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131n\u0131yor. Sadece ABD’de, plastiklerin ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc boyunca yaratt\u0131\u011f\u0131 sosyal maliyetin y\u0131ll\u0131k 1,1 trilyon dolar oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmetler BM K\u00fcresel Plastik Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 m\u00fczakere ederken Greenpeace, m\u00fczakerecileri \u201cihtiyatl\u0131l\u0131k ilkesi\u201d \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmeye ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden bu kontrols\u00fcz plastik kirlili\u011fine son vermeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.
\u201cPlastik \u00fcretimi kayna\u011f\u0131nda azalt\u0131lmal\u0131\u201d
Greenpeace ABD K\u00fcresel Plastik Kampanyas\u0131 Lideri Graham Forbes konuya ili\u015fkin \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u0130nsanlar plastik ambalajl\u0131 bir yeme\u011fi al\u0131p \u0131s\u0131t\u0131rken zarars\u0131z bir se\u00e7im yapt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Ger\u00e7ekte ise g\u0131dam\u0131z\u0131n i\u00e7inde veya yak\u0131n\u0131nda asla bulunmamas\u0131 gereken bir mikroplastik ve tehlikeli kimyasal kokteyline maruz kal\u0131yoruz. H\u00fck\u00fcmetler, petrokimya ve plastik end\u00fcstrilerinin mutfaklar\u0131m\u0131z\u0131 birer deney laboratuvar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesine izin verdi. Bu rapor, \u015firketlerin \u2018mikrodalgaya uygun\u2019 iddialar\u0131n\u0131n hayal \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor.
\u201cAilelerimizi beslemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken zehirleniyor muyuz? Risk a\u00e7\u0131k, riskler y\u00fcksek ve harekete ge\u00e7me zaman\u0131 tam da \u015fimdi. \u015eirketlerin yan\u0131lt\u0131c\u0131 vaatlerine g\u00fcvenemeyiz. H\u00fck\u00fcmetler, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan ve plastik \u00fcretimini kayna\u011f\u0131nda azaltan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir K\u00fcresel Plastik Anla\u015fmas\u0131 sa\u011flayarak hemen harekete ge\u00e7melidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n