Ege \u00dcniversitesi\u2019nde kanserli h\u00fccrelere nano par\u00e7alar yerle\u015ftirerek \u00f6ld\u00fcrmeye y\u00f6nelik tedavi ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemi geli\u015ftirilerek patent ba\u015fvurusu yap\u0131ld\u0131. T\u00fcrk bilim insanlar\u0131 Aylin \u015eendemir ve Olcay Kaan \u00c7ak\u0131r\u2019\u0131n projesi olan \u00e7al\u0131\u015fma, deneylerden sonra genel tedavide kullan\u0131lmaya ba\u015flanacak.
Dr. Olcay Kaan \u00c7ak\u0131r\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 kamuoyu daha \u00f6nce \u2018y\u00fcr\u00fcrken kendini \u015farj eden kalp pili\u2019 icad\u0131yla duymu\u015ftu. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Danimarka ve T\u00fcrkiye\u2019de devam ettiren \u00c7ak\u0131r, Ege \u00dcniversitesi\u2019yle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar kapsam\u0131nda dikkat \u00e7ekici bir bulu\u015fla daha g\u00fcndeme geldi. \u00c7ak\u0131r\u2019\u0131n, Do\u00e7. Dr. Aylin \u015eendemir ile Ege \u00dcniversitesi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla, kanser tedavisine y\u00f6nelik yeni bir patent ba\u015fvurusu yap\u0131ld\u0131.
\u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n sorunu
Kanser, h\u00fccrelerin genetik ve epigenetik d\u00fczenleme mekanizmalar\u0131nda meydana gelen bozulmalar sonucu, kontrols\u00fcz \u00e7o\u011falmas\u0131 ve \u00e7evre dokulara yay\u0131larak g\u00f6revine yerine getiremez hale d\u00fc\u015f\u00fcrmesine deniliyor. D\u00fcnya genelinde \u00f6l\u00fcmlerin \u00f6nemli nedenlerinden biri haline gelen kanser, t\u0131bb\u0131n en \u00f6nemli konular\u0131 aras\u0131nda. Tedavi s\u00fcre\u00e7leri ise uzun ve y\u00fcksek masrafl\u0131. Buna ek olarak hastaya g\u00f6re tedavi durumu farkl\u0131la\u015fabiliyor. G\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar, kanserin molek\u00fcler temellerinin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131na, hedef odakl\u0131 yeni tedavi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 geli\u015ftirilmesi ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 dokular \u00fczerindeki zararlar\u0131n\u0131n en aza indirilmesine yo\u011funla\u015f\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en yayg\u0131n tedaviler kemoterapi ve radyoterapi olurken, cerrahi y\u00f6nteme de ba\u015fvurulabiliyor.
En yayg\u0131n tedavi t\u00fcr\u00fc olan kemoterapi, kanserli h\u00fccreler yan\u0131nda, di\u011fer h\u00fccrelere de zarar verebiliyor. Bu nedenle t\u00fcm d\u00fcnyada alternatif veya destek tedavilere y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar var. Bu kapsamda Do\u00e7. Dr. Aylin \u015eendemir y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, Ege \u00dcniversitesi Biyomalzemeler ve \u00dc\u00e7 Boyutlu Biyoarafazlar Laboratuvar\u0131 (EBIOPHASE) b\u00fcnyesinde ilk temel prensipleri \u00f6n deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalarla desteklenerek literat\u00fcrle uyumlu oldu\u011fu g\u00f6sterilen manyetik anti-kanser (MAT) projesi ger\u00e7ekle\u015ftirildi.
\u00c7al\u0131\u015fmalar sonucunda Ege \u00dcniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rmaMerkezi\u2019ne patent ba\u015fvurusu yap\u0131ld\u0131. T\u00fcm altyap\u0131s\u0131 Ege \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan desteklenen bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n patent s\u00fcrecinin Bilim Teknoloji Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Merkezi (EB\u0130LTEM) taraf\u0131ndan desteklenmesine karar verildi.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Kanser h\u00fccrelerini se\u00e7iyor
MAT, kanser h\u00fccrelerini se\u00e7en ve ba\u011flanan mikro\/nano par\u00e7ac\u0131klar\u0131n, kanserli h\u00fccreyi yok etmesi prensibine dayan\u0131yor. Ekipte yer alan Olcay Kaan \u00c7ak\u0131r, MAT\u2019\u0131 \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor:
\u201cPatent ba\u015fvurusu kapsam\u0131nda, \u00e7ok katmanl\u0131 ve \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f bir mikro\/nano par\u00e7ac\u0131k yap\u0131s\u0131 \u00f6nerildi. Kanser h\u00fccreleri, mevcut tedavilere kar\u015f\u0131 diren\u00e7 geli\u015ftirebiliyor ve terap\u00f6tik ajanlardan ka\u00e7abilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli biyolojik mekanizmalar kullanabiliyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6nerilen yakla\u015f\u0131mda, kanser h\u00fccreleri yaln\u0131zca kimyasal etkiyle de\u011fil, do\u011frudan mekanik etkilerle hedef al\u0131n\u0131yor. Kanserli h\u00fccre yap\u0131s\u0131 mekanik olarak par\u00e7alanmas\u0131 yoluyla se\u00e7ici bi\u00e7imde ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131yor. Uygulanan mekanik kuvvetin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, h\u00fccrenin bu etkiden ka\u00e7ma veya kendini kurtarma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 azal\u0131yor. Bu durum, hem kanser h\u00fccrelerinin se\u00e7ici olarak hedeflenmesini hem de mekanik kuvvet uygulanarak etkili bir \u015fekilde yok edilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilecek.\u201d<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Kanserli h\u00fccre kand\u0131r\u0131l\u0131yor
\u00c7ak\u0131r, kanser h\u00fccrelerinin b\u00fcy\u00fcme ve metastaz s\u00fcre\u00e7lerini devam ettirebilmek i\u00e7in baz\u0131 molek\u00fcllere ve yap\u0131sal bile\u015fenlere ihtiya\u00e7 duydu\u011funu belirterek, \u201cBu \u00e7al\u0131\u015fmada, s\u00f6z konusu ihtiya\u00e7 duyulan yap\u0131lar, kanser h\u00fccrelerine sunuluyor. H\u00fccrelerin bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131 aktif olarak b\u00fcnyelerine almas\u0131 sa\u011flan\u0131yor. B\u00f6ylece kanser h\u00fccreleri, bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131 kullanarak asl\u0131nda kendi yok olu\u015f s\u00fcre\u00e7lerini tetikliyor\u201d diyor.
MAT sisteminde, h\u00fccreye tutunmu\u015f veya h\u00fccre i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015f olan mikro\/nano par\u00e7ac\u0131klar, \u00f6zel tasarlanm\u0131\u015f ve elbise gibi giyilebilen bir cihazla d\u0131\u015far\u0131dan titre\u015ftiriliyor. Bu da kanserli h\u00fccrelerin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 ve yok olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccreler zarar g\u00f6rmeden tedavi imkan\u0131
MAT, verilen par\u00e7alar\u0131n, manyetik olarak titre\u015ftirilmesi, k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131kla aktive edilmesiyle kanserli h\u00fccrelerin yap\u0131s\u0131n\u0131n bozularak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini hedefliyor. Kanserli h\u00fccreler bu y\u00f6ntemle tek tek veya e\u015fzamanl\u0131 olarak hedef al\u0131nabilecek. \u00c7oklu mekanizma ile kanserli h\u00fccrenin hayatta kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalacak. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 h\u00fccreler ise zarar g\u00f6rmeyecek. Bu y\u00f6ntemle sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesi gibi v\u00fccutta ger\u00e7ekle\u015fen di\u011fer yan etkilerin azalt\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olabilecek.
MAT, kemik i\u00e7i dokular gibi eri\u015fimi zor anatomik b\u00f6lgelerde de kullan\u0131m potansiyeline sahip. Bu sayede, klasik y\u00f6ntemlerle ula\u015f\u0131lmas\u0131 zor veya korunmu\u015f dokulardaki kanserli h\u00fccreler hedef al\u0131nabilecek. \u00d6rne\u011fin do\u011frudan kemik i\u00e7erisinde bulunan kanserlere temass\u0131z olarak etki edilebilecek.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Ne zaman kullan\u0131lacak?
Kaan Olcay \u00c7ak\u0131r, MAT\u2019\u0131n nelerde kullan\u0131laca\u011f\u0131na ve ne zaman kullan\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin ise \u015funlar\u0131 anlat\u0131yor:
\u201cPatent yap\u0131s\u0131, \u00e7ok katmanl\u0131 mikro veya nanopar\u00e7ac\u0131klar ile bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131 v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131ndan hassas bi\u00e7imde kontrol edebilen giyilebilir, bilgisayar kontroll\u00fc bir t\u0131bbi cihaz\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na dayan\u0131yor. Bu teknoloji potansiyel olarak, B-h\u00fccreli lenfomalar, l\u00f6semiler, multipl miyelom, akci\u011fer, meme, prostat, ba\u011f\u0131rsak, pankreas, karaci\u011fer, mide, yumurtal\u0131k, mesane kanserleri, beyin t\u00fcm\u00f6rleri, cilt kanserleri gibi t\u00fcrlere etkili olabilir. Ancak, bu kanser t\u00fcrlerinin her biri i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 hedefleme, dozlama ve uygulama protokollerinin geli\u015ftirilmesine y\u00f6nelik kapsaml\u0131 ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme faaliyeti y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekiyor. Deneysel testler hen\u00fcz ba\u015flat\u0131lmad\u0131. Kliniklerde yayg\u0131n bir kullan\u0131mdan \u00f6nce, deneysel k\u0131s\u0131mlar\u0131n tamamlanmas\u0131 gerekiyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme amac\u0131yla da kullan\u0131labilir
K\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131k ile aktiflenen fotodinamik bile\u015fenlerin desteklenmesiyle, \u0131\u015f\u0131kla aktive edilen fotosensitif molek\u00fcllerin reaktif oksijen t\u00fcrleri (ROS) \u00fcretmesi ve buna ba\u011fl\u0131 olarak kanser h\u00fccrelerinde oksidatif stres olu\u015fturmas\u0131 da bekleniyor. Bu da h\u00fccrenin \u00f6lmesi i\u00e7in titre\u015fimin olu\u015fturaca\u011f\u0131 mekanik etkiyi destekleyecek. MAT, sadece tedavi ama\u00e7l\u0131 de\u011fil, kanserli dokular\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi i\u00e7in de kullan\u0131labilecek. \u00c7ak\u0131r, \u015f\u00f6yle diyor:
\u201cPar\u00e7ac\u0131klar\u0131n kanser h\u00fccrelerine ba\u011flanmas\u0131 ve t\u00fcm\u00f6r dokusunda se\u00e7ici olarak birikmesi, onlar\u0131 etkili bir kontrast ve i\u015faretleyici ajan haline getiriyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan PET-BT gibi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme y\u00f6ntemlerinin iyonizan radyasyon ve maliyet gibi s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, MAT manyetik ve optik \u00f6zellikleriyle tamamlay\u0131c\u0131 veya alternatif olabilir. Mikro\/nanopar\u00e7ac\u0131klar, manyetik rezonans tabanl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemede, kanserli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 dokular aras\u0131nda belirgin kontrast fark\u0131 olu\u015fturabilir, t\u00fcm\u00f6r\u00fcn yeri, boyutu ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n daha hassas bi\u00e7imde belirlenmesine olanak sa\u011flayabilir. Ayr\u0131ca fotodinamik veya floresan katmanlar sayesinde optik ve k\u0131z\u0131l\u00f6tesi (NIR) g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme de m\u00fcmk\u00fcn olacak. \u00d6zellikle y\u00fczeysel ve yar\u0131-derin t\u00fcm\u00f6rlerde cerrahi y\u00f6nlendirme ve biyopsi hedeflemede avantaj sa\u011flayacak.\u201d<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Hasta g\u00fcnl\u00fck ya\u015fama d\u00f6nebilecek
MAT\u2019\u0131n tedavide kullan\u0131lmas\u0131yla birlikte, hastalar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131na d\u00f6nmesi de kolayla\u015facak. Tedaviyi ve iyile\u015fme s\u00fcre\u00e7lerini h\u0131zland\u0131racak. \u00c7ak\u0131r, \u201cBu proje, kanser tedavisinde daha az yan etki, daha y\u00fcksek hedefleme hassasiyeti, entegre g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme yetene\u011fi ve geni\u015f klinik uygulama potansiyeli sunan, patentlenebilir, \u00f6l\u00e7eklenebilir bir teknoloji platformu ortaya koyuyor\u201d diyor. B\u00f6ylece hem tedavi oranlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi, hem yan etkilerin azalt\u0131lmas\u0131 hedefleniyor. Yurt d\u0131\u015f\u0131na giden \u00f6nemli bir kaynak da \u00fclke i\u00e7inde kalm\u0131\u015f olacak.<\/p>\n\n\n\n